กาลเวลาในกระบอกไผ่ "ข้าวหลามสมุนไพร" จ.มุกดาหาร

ภายใต้ร่มเงาผืนป่าชุมชนรายล้อมทิวเขาของบ้านทรายทอง ต.นาอุดม อ.นิคมคำสร้อย จ.มุกดาหาร กลิ่นหอมอบอวลของกะทิสดและไม้ไผ่เผาไฟลอยกรุ่นไปทั่วบริเวณ

มูลนิธิ ซี.ซี.เอฟ. เพื่อเด็กและเยาวชนฯ พื้นที่ดำเนินงาน จ.มุกดาหาร จัดกิจกรรม "ปั้นเยาวชนคนมืออาชีพ" นำเด็ก เยาวชน และกลุ่มแม่บ้านสตรี รวม 20 คน มาร่วมกันสืบสานและยกระดับขนมพื้นบ้านสู่ "ข้าวหลามสมุนไพรบ้านทรายทอง" ผลิตภัณฑ์สร้างรายได้ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นอันโดดเด่น

ความพิเศษที่ไม่เหมือนใครของข้าวหลามบ้านทรายทอง ไม้ไผ่ซาง ลำขนาดเล็กพอดี เยื่อไผ่หนาเป็นพิเศษ ส่งกลิ่นหอมและร่อนปอกง่าย

ดอกดิน ดอกหญ้าสีม่วงบนภูไม้ซางที่ออกดอกช่วงฤดูฝน นำมาคั้นแล้วไปผสมกับน้ำใบเตยหอม และน้ำอัญชันสีสันสดใส

ข้าวเหนียวอย่างดี ใช้ข้าวเหนียวเขี้ยวงู ข้าวเหนียวดำ และข้าวไรซ์เบอร์รี นำไปผสมกะทิสดคั้นใหม่ ถั่วดำ เกลือ และน้ำตาล ก่อนกรอกลงในกระบอกไม้ไผ่

ขั้นตอนและภูมิปัญญาการเผาข้าวหลามบ้านทรายทอง

- เตรียมวัตถุดิบ ทำความสะอาดกระบอกไผ่ คั้นกะทิสดผสมเกลือและน้ำตาล ชิมรสหวานมันพอดี แล้วแบ่งผสมน้ำสมุนไพรธรรมชาติ (ดอกดิน/ใบเตย/อัญชัน)

- กรอกและอุดปากกระบอก นำข้าวเหนียวผสมถั่วดำกรอกลงกระบอก 3 ใน 4 ส่วน หยอดน้ำกะทิสมุนไพรให้ท่วมเล็กน้อย เคาะกระบอกเบา ๆ แล้วอุดด้วยใบเตยหรือกากมะพร้าว เพื่อกักเก็บความหอม

- การเผาด้วยภูมิปัญญา ตั้งกระบอกบนเตาถ่าน คนเผาต้องเฝ้าหน้าเตาตลอดเวลา คอยหมุนบั้งข้าวหลามอย่างใจเย็น เพื่อให้ความร้อนทั่วถึง สังเกตสีไม้ไผ่ไม่ให้ไหม้เกินไป เพื่อให้เนื้อข้าวนุ่มละมุน กะทิซึมเข้าเนื้อข้าว ไม่แห้งกระด้าง

“น้องปลาย” แกนนำเยาวชน ซี.ซี.เอฟ. เล่าว่า "ประทับใจมากค่ะ ปกติเคยกินแต่ที่แม่ซื้อมาให้ พอได้มาทำเองถึงรู้ว่าการทำข้าวหลามมีวิธีทำที่ประณีต ตั้งแต่การเลือกไม้ไผ่ การใช้น้ำดอกดิน และเห็นแม่ใจนั่งเฝ้าหมุนข้าวหลามหน้าเตาไฟอย่างใจเย็น กิจกรรมนี้ทำให้ปลายภูมิใจในของดีบ้านเรา และอยากช่วยอนุรักษ์นำมาต่อยอดสร้างรายได้ต่อไปค่ะ"

“แม่ใจ” ครูผู้ถ่ายทอดภูมิปัญญาเล่าว่า "ภูมิใจและมีสุขที่เห็นลูกหลานมานั่งล้อมวงเรียนรู้ ข้าวหลามบ้านเรามีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เคยห่วงว่าภูมิปัญญาจะสูญหาย พอเห็นเด็ก ๆ ตั้งใจฟัง ช่วยหมุนบั้งข้าวหลามหน้าเตาไฟร้อน ๆ ทำให้แม่เชื่อว่าทักษะนี้จะช่วยให้ลูกหลานนำไปสร้างอาชีพและเติบโตอย่างมีความสุขในบ้านเกิดค่ะ"